Việt Nam là được đánh giá là quốc gia có tiềm năng và đa dạng về tài nguyên, đặc biệt là tài nguyên khoáng sản với khoảng 5.000 điểm mỏ của hơn 60 loại khoáng sản khác nhau, trong đó có một số loại khoáng sản có trữ lượng khá lớn như bôxít, titan, đất hiếm, than... Khai thác khoáng sản đã có nhiều đóng góp cho thu ngân sách quốc gia trong nhiều thập kỷ qua nhằm đưa Việt Nam trở thành quốc gia có thu nhập trung bình thấp như hiện nay. Tuy vậy, trong những năm gần đây, ngành khai thác khoáng sản đã bộc lộ nhiều yếu điểm dẫn đến nguy cơ cạn kiệt tài nguyên, hiệu quả kinh tế thấp và để lại nhiều hậu quả đối với môi trường, xã hội. Các văn bản pháp luật về tài nguyên khoáng sản cũng đã để lại nhiều lỗ hổng. Để đảm bảo phát triển bền vững, Việt Nam cần có những điều chỉnh hợp lý về khung pháp lý cũng như tổ chức ngành khai thác khoáng sản theo hướng sử dụng tài nguyên khoáng sản hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả, hài hoà vấn đề môi trường, giải quyết mâu thuẫn giữa nhu cầu phát triển và bảo vệ môi trường.

Cuốn sách này là kết quả chương trình nghiên cứu của Viện Tư vấn phát triển với chủ đề “Thực trạng quản lý khai thác sử dung tài nguyên khoáng sản trong bối cảnh phát triển bền vững ở Việt Nam” được thực hiện trong 2 năm 2009 – 2010, nhằm mục tiêu cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về ngành khai thác khoáng sản Việt Nam. Từ đó, mong muốn đóng góp tích cực cho tiến trình sửa đổi, bổ sung Luật Khoáng sản trong chương trình xây dựng pháp luật năm 2010 của Quốc Hội.

Có được kết quả này, Viện Tư vấn phát triển (CODE) trân trọng cảm ơn sự hợp tác, phối hợp nghiên cứu và hỗ trợ của Trung tâm Con người và Thiên nhiên, Liên hiệp các Hội khoa học và kỹ thuật các tỉnh Hoà Bình, Yên Bái, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, Lâm Đồng, Bình Thuận. Xin trân trọng cảm ơn UBND tỉnh và Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Công thương tỉnh Quảng Ninh, UBND phường Hà Tu, phường Hà Khánh TP Hạ Long tỉnh Quảng Ninh; Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Hà Tĩnh; Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Bình; Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Thừa Thiên Huế; Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Công thương tỉnh Bình Định, UBND xã Mỹ Thành và UBND huyện Phù Mỹ tỉnh Bình Định; UBND huyện Bảo Lâm tỉnh Lâm Đồng đã tạo điều kiện thuận lợi cho nhóm nghiên cứu tiếp cận các bên liên quan, cung cấp thông tin tư liệu và chia sẻ ý kiến quý báu trong thời gian nghiên cứu thực địa. Viện CODE cũng xin chân thành cảm ơn sự hợp tác của Tập đoàn TKV; Công ty cổ phần than Mông Dương tỉnh Quảng Ninh; Tổng công ty khoáng sản và thương mại Hà Tĩnh; Công ty khoáng sản TNHH nhà nước một thanh viên Thừa Thiên Huế; Công ty cổ phần khoáng sản Biotan, Công ty TNHH Ánh Vy, Công ty cổ phần khoáng sản Sài Gòn Quy Nhơn tỉnh Bình Định; Công ty cổ phần Alumin Nhân Cơ tỉnh Đăk Nông và Tổ hợp bôxít – nhôm Lâm Đồng đã tạo điều kiện thuận lợi cho nhóm nghiên cứu tiếp cận khai trường và cùng chia sẻ, thảo luận về kết quả cũng như những tồn tại vướng mắc trong hoạt động khoáng sản. Viện CODE đặc biệt cảm ơn GS.TSKH Đặng Trung Thuận (Đại học Quốc gia Hà Nội) đã trực tiếp tư vấn, hướng dẫn nhóm nghiên cứu trong suốt quá trình điều tra khảo sát, phân tích đánh giá và hoàn thành kết quả nghiên cứu này.

Cuối cùng, Viện Tư vấn phát triển xin chân thành cảm ơn Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật đã cho phép xuất bản tài liệu này để các kết quả nghiên cứu có cơ hội được chia sẻ cùng độc giả, những người quan tâm đến sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp khai khoáng nước nhà.

Đây là chủ đề nghiên cứu có tính chất liên ngành, rộng và phức tạp, có liên quan đến nhiều vấn đề cả về chính trị, kinh tế xã hội và môi trường. Vì thế, những khiếm khuyết trong lý giải, phân tích đánh giá, kết luận và kiến nghị giải pháp là điều không tránh khỏi. Nhóm nghiên cứu mong muốn nhận được ý kiến đóng góp của đọc giả để hoàn thiện hơn và xin lượng thứ về các khiếm khuyết (nếu có) của nghiên cứu này.

Nhóm tác giả thuộc Viện Tư vấn phát triển (CODE)